Ο Δημήτρης Παπανδρέου, Υποψήφιος Διδάκτωρ με ειδίκευση στον ψηφιακό μετασχηματισμό των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΟΤΑ), ξεκίνησε τη συζήτηση οριοθετώντας τον θεσμό της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Τόνισε ότι οι ΟΤΑ, που στην Ελλάδα διακρίνονται σε πρωτοβάθμιο (Δήμοι) και δευτεροβάθμιο (Περιφέρειες) επίπεδο, είναι διοικητικοί οργανισμοί με σαφή γεωγραφικό προσδιορισμό, οι οποίοι εκλέγονται απευθείας από τους πολίτες. Ο θεσμός κατοχυρώθηκε ως έννοια το 1985 από το Συμβούλιο της Ευρώπης. Τα βασικά χαρακτηριστικά ενός οργανισμού Τοπικής Αυτοδιοίκησης περιλαμβάνουν την ευθύνη για μια καθορισμένη περιοχή, ένα ποσοστό αυτονομίας, διοικητική εξουσία επί των πολιτών και την απαραίτητη εκλογή των οργάνων του από τον τοπικό πληθυσμό.
Η σημασία των ΟΤΑ συνδέεται άμεσα με την καθημερινότητα των πολιτών και βασίζεται σε δύο κεντρικές αρχές: την αρχή της εγγύτητας και την αρχή της επικουρικότητας. Η πρώτη επιβάλλει οι αποφάσεις να λαμβάνονται όσο το δυνατόν πιο κοντά στους πολίτες που αφορούν, ενώ η δεύτερη επιτρέπει στην τοπική οργάνωση να διαχειρίζεται ζητήματα που η κεντρική κυβέρνηση αδυνατεί να επιλύσει αποτελεσματικά.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η έρευνα έχει τυποποιήσει τους ΟΤΑ σε πέντε μοντέλα: Ναπολεόντιο, Ανατολικής Ευρώπης, Σκανδιναβικό, Αγγλοσαξονικό και Ομοσπονδιακό. Η Ελλάδα, μαζί με την Γαλλία, το Βέλγιο, την Πορτογαλία, την Ισπανία και την Ιταλία, ανήκει στον ναπολεόντιο τύπο. Αυτό το μοντέλο χαρακτηρίζεται ιστορικά από ριζικές μεταρρυθμίσεις του Ναπολέοντα, αλλά και από έντονο κρατικό συγκεντρωτισμό, γραφειοκρατία, κομματισμό και πελατειακές σχέσεις. Ποσοτικά, η Ελλάδα διαθέτει 332 δήμους και 13 περιφέρειες, με τον αριθμό των περιφερειών να είναι σημαντικά υψηλότερος από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο των 9.
Αναφορικά με την τοπική αυτονομία, μια μελέτη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής μέτρησε την επίδοση των χωρών σε διάφορες διαστάσεις. Η Ελλάδα βρίσκεται πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο ως προς τη νομική αυτονομία (83% έναντι 70% του μέσου όρου), ωστόσο υστερεί κατά πολύ στην οργανωτική αυτονομία (47% έναντι 68% του μέσου όρου). Η ερευνητική προσπάθεια του Δημήτρη Παπανδρέου αποσκοπεί στη συσχέτιση αυτών των δεδομένων αυτονομίας με την επίδοση των χωρών στον Ψηφιακό Μετασχηματισμό.
Στη συνέχεια, η συζήτηση στράφηκε στην Ψηφιακή Διακυβέρνηση, τον πιο σύγχρονο όρο που έχει πλέον αντικαταστήσει τον όρο «ηλεκτρονική διακυβέρνηση». Η Ψηφιακή Διακυβέρνηση ορίζεται ως η διαδικασία χρήσης ψηφιακών τεχνολογιών και καινοτόμων εργαλείων για τη διαχείριση και παροχή δημόσιων ή τοπικών υπηρεσιών. Ο κεντρικός στόχος είναι η αύξηση της διαφάνειας, η ενίσχυση της αλληλεπίδρασης μεταξύ διοίκησης και πολιτών, και η προώθηση της συμμετοχικότητας. Ο όρος Ψηφιακή Διακυβέρνηση (Digital Governance) θεωρείται πιο διευρυμένος από την ηλεκτρονική διακυβέρνηση (e-government), καθώς εστιάζει στις μεθόδους, στα μέσα και στη λειτουργικότητα (governance), ενώ το e-government είναι απλώς μια οντότητα (government).
Ο Ψηφιακός Μετασχηματισμός στους ΟΤΑ απαιτεί μια σύνθετη αλλαγή που δεν περιορίζεται στην ψηφιοποίηση διαδικασιών (π.χ., μετατροπή μιας έντυπης αίτησης σε PDF). Για να είναι επιτυχής, πρέπει να βασίζεται σε έξι βασικά συστατικά:
Αλλαγή της οργανωτικής νοοτροπίας (θεωρείται το πιο κρίσιμο, καθώς συνεπάγεται πλέον οι υπηρεσίες να «μιλούν» μεταξύ τους χωρίς να εμπλέκουν τον πολίτη).
Χρήση καινοτόμων ψηφιακών τεχνολογιών.
Πελατοκεντρικότητα (μεταφορά του στόχου ικανοποίησης αναγκών από τον ιδιωτικό τομέα στους πολίτες).
Στρατηγικό όραμα.
Ολιστική προσέγγιση (που αφορά το σύνολο του οργανισμού και όχι μόνο μία διαδικασία).
Αξιοποίηση των δεδομένων (ώστε ο φορέας να γνωρίζει ποια δεδομένα είναι χρήσιμα για τη λήψη αποφάσεων).
Παράλληλα, εντοπίζονται σημαντικά εμπόδια στον μετασχηματισμό, όπως η έλλειψη κατάλληλου ανθρώπινου δυναμικού και εξοικείωσης με την τεχνολογία, η έλλειψη υλικοτεχνικής υποδομής (προβληματικά δίκτυα), η δυσκολία στην αυθεντικοποίηση των πολιτών, και κυρίως το τεράστιο ζήτημα της διαλειτουργικότητας των πληροφοριακών συστημάτων, ακόμη και εντός του ίδιου δήμου ή περιφέρειας.
Στην Ελλάδα, οι δήμοι κινούνται με τριών ταχυτήτων ρυθμούς: περίπου 50% εξελίσσονται, 30% ακολουθούν ένα βηματισμό, ενώ το 25% (περίπου 80 δήμοι) δυσκολεύεται να αξιοποιήσει τις δυνατότητες του ψηφιακού μετασχηματισμού. Ο κεντρικός στόχος πρέπει να είναι η ενίσχυση της τοπικής αυτοδιοίκησης ώστε ο ψηφιακός μετασχηματισμός να αποκτήσει και τοπική διάσταση, πέρα από το Gov.gr.
Ως προς τις Έξυπνες Πόλεις, ο Δήμος Τρικκαίων αναφέρεται ως το κορυφαίο παράδειγμα στην Ελλάδα, έχοντας κάνει «άλματα προόδου». Συγκεκριμένες εφαρμογές που αναφέρθηκαν είναι: το έξυπνο παρκάρισμα για Άτομα με Αναπηρία (με έλεγχο διαθεσιμότητας θέσεων μέσω κινητού), η έκδοση πιστοποιητικών 24/7 μέσω ειδικών μηχανημάτων τύπου ATM, το δωρεάν ασύρματο δίκτυο, ο έξυπνος φωτισμός, η τηλεφροντίδα και τα λεωφορεία χωρίς οδηγό.
Επιπλέον, αναφέρθηκαν άλλα παραδείγματα όπως η εφαρμογή του Δήμου Δυτικής Λέσβου για την παρακολούθηση της εξέλιξης σημαντικών έργων σε πραγματικό χρόνο, καθώς και η εφαρμογή του Δήμου Μυτιλήνης για άμεση αναφορά κακοτεχνιών με φωτογραφία. Τέλος, τονίστηκε η ανάγκη για στελέχωση των ΟΤΑ με εξειδικευμένους ανθρώπους (με τεχνογνωσία) που θα σχεδιάσουν τον ψηφιακό μετασχηματισμό και την πολιτική προστασία, καθώς η ζωή των πολιτών εξαρτάται από αυτά τα κρίσιμα σημεία.
