Στο επεισόδιο του podcast «Τεχνο-λογικά» με τους Θανάση Φρυδά και Ειρήνη Αναγνώστου, φιλοξενείται η δρ. Μαρία Καλαμά, ιδρύτρια και διευθύντρια της Open Cosmos Aegean και Business Development Director του ομίλου Open Cosmos. Η συζήτηση προσφέρει μια συναρπαστική ματιά στη νέα εποχή του διαστήματος («New Space») και στον τρόπο με τον οποίο η Ελλάδα καθιερώνεται πλέον στον παγκόσμιο χάρτη της αεροδιαστημικής βιομηχανίας.
Η συζήτηση ξεκινά με τον ορισμό και τη διαφοροποίηση των σύγχρονων διαστημικών συστημάτων. Η δρ. Καλαμά εξηγεί τη διαφορά ανάμεσα στους μικρούς νανοδορυφόρους (CubeSats), που παρομοιάζονται με ένα κουτί παπουτσιών, και στους μικροδορυφόρους βάρους 60 έως 250 κιλών που κατασκευάζει η εταιρεία της, οι οποίοι έχουν το μέγεθος ενός μικρού ψυγείου. Αυτή η νέα γενιά δορυφόρων αξιοποιεί εμπορικά διαθέσιμα εξαρτήματα (COTS) καινοτόμου φιλοσοφίας, μειώνοντας δραστικά το κόστος και τον χρόνο κατασκευής σε σύγκριση με τις παραδοσιακές, δαπανηρές αποστολές του παρελθόντος.
Η καλεσμένη ανατρέχει στην προσωπική της πορεία. Μεγαλωμένη σε οικογένεια της ναυτιλίας, ονειρευόταν να γίνει ναυπηγός, όμως ως κορίτσι άκουγε ότι «αυτά δεν είναι για γυναίκες». Η διαδρομή της εκτείνεται από την απόφασή της να φύγει από την Ελλάδα το 1998 —μια εποχή που η αεροδιαστημική ήταν ανύπαρκτη στη χώρα— μέχρι τις σπουδές της στο Ηνωμένο Βασίλειο, το διδακτορικό της στα δορυφορικά δίκτυα και τη θητεία της στην Airbus και στη Βρετανική Κυβέρνηση. Ως υπεύθυνη τότε για τη διαχείριση σημαντικών επενδύσεων σε προγράμματα τηλεπικοινωνιών και τη στήριξη νεοφυών επιχειρήσεων, απέκτησε μοναδική εμπειρία στον στρατηγικό σχεδιασμό και στα κριτήρια με τα οποία μια κυβέρνηση αποφασίζει να επενδύσει στο διάστημα. Μετά από μια πολυετή πορεία που περιέλαβε ακόμα και τη διοίκηση μιας start-up ιατρικών συσκευών, επέστρεψε στην Ελλάδα για να ηγηθεί της ίδρυσης της Open Cosmos Aegean.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο Εθνικό Πρόγραμμα Μικροδορυφόρων και στη δημιουργία μιας πλήρους, αυτόνομης μονάδας παραγωγής στην Παλλήνη. Στις εγκαταστάσεις αυτές, μια ταλαντούχα ομάδα περίπου 40 μηχανικών —πολλοί εκ των οποίων επέστρεψαν από το εξωτερικό— συναρμολογεί και δοκιμάζει τους δορυφόρους. Η καλεσμένη εξηγεί γιατί ήταν σημαντικό το ελληνικό παράρτημα να λειτουργεί αυτόνομα: στο σημερινό γεωπολιτικό περιβάλλον, οι κυβερνήσεις θεωρούν τους δορυφόρους κρίσιμη και κυρίαρχη υποδομή (sovereign and critical infrastructure). Παράλληλα, γίνεται αναφορά στη συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Διαστήματος (ESA) και ελληνικές βιομηχανίες, όπως η Adamant Composites, για την παραγωγή ηλιακών πάνελ και εξαρτημάτων. Η εταιρεία έχει ήδη εξασφαλίσει και εξαγωγικά συμβόλαια, για 16 ακόμη δορυφόρους.
Στη συνέχεια, η συζήτηση εστιάζει στις πρακτικές εφαρμογές των επτά ελληνικών δορυφόρων του προγράμματος (σμήνος HyperionGR). Οι δορυφόροι αυτοί διαθέτουν προηγμένες κάμερες γεωεπισκόπησης, δέκτες AIS για την παρακολούθηση των πλοίων και τηλεπικοινωνιακούς δέκτες Internet of Things (IoT). Χάρη στις ενσωματωμένες κάρτες τεχνητής νοημοσύνης (AI), οι δορυφόροι μπορούν να επεξεργάζονται τα δεδομένα απευθείας στο διάστημα, ανιχνεύοντας άμεσα φαινόμενα όπως πυρκαγιές, πλημμύρες ή κινήσεις στα σύνορα και να ειδοποιούν τις αρμόδιες αρχές μέσα σε λίγα λεπτά μέσω διασύνδεσης δορυφόρου με δορυφόρο. Οι επτά δορυφόροι, που πήραν το όνομά τους από διαγωνισμό με σχολεία, θα λειτουργούν μαζί με δορυφόρους της Ισπανίας, της Πορτογαλίας και της Βρετανίας, ώστε τα δεδομένα να ανανεώνονται κάθε τρεις με τέσσερις ώρες. Ο πρώτος εκτοξεύτηκε ήδη με επιτυχία και η πρώτη του εικόνα ήρθε σχεδόν 30 ώρες μετά την εκτόξευση, με ανάλυση ενός μέτρου από τα 590 χιλιόμετρα.
Αναλύοντας τις προκλήσεις της εκτόξευσης και της λειτουργίας, η δρ. Καλαμά περιγράφει τις αυστηρές δοκιμές αντοχής που περνούν οι δορυφόροι σε θαλάμους θερμικού κενού (thermal vacuum chambers), που προσομοιώνουν την εναλλαγή από τους 100 στους μείον 100 βαθμούς Κελσίου κάθε 90 λεπτά, και σε δονούμενους πάγκους δοκιμών (shaker tables), ώστε να αντέξουν τις ακραίες συνθήκες του διαστήματος και τους κραδασμούς της εκτόξευσης. Μετά την επιτυχή εκτόξευση, η ομάδα ελέγχου εδάφους παρακολουθεί συνεχώς την υγεία των δορυφόρων μέσω αυτοματοποιημένων συστημάτων και σταθμών βάσης, όπως αυτός που λειτουργεί στην Κρήτη.
Τέλος, η συζήτηση κλείνει σε εξαιρετικά αισιόδοξο τόνο, υπογραμμίζοντας ότι η Ελλάδα διαθέτει πλέον ένα ακμάζον οικοσύστημα και προσφέρει εξαιρετικές επαγγελματικές ευκαιρίες στη νέα γενιά μηχανικών και επιστημόνων. Η δρ. Καλαμά ενθαρρύνει ιδιαίτερα τις γυναίκες και τα νέα κορίτσια να διεκδικήσουν τη θέση τους στον τομέα της αεροδιαστημικής, αποδεικνύοντας ότι το διάστημα δεν αποτελεί πλέον σενάριο επιστημονικής φαντασίας για τη χώρα μας. Στο τέλος της κουβέντας, μάλιστα, αποκαλύπτεται ότι η ίδια κατάγεται από τις Οινούσσες.
