Ο διδάκτωρ Ιωάννης Δάγκινης, με τη διπλή του ιδιότητα, ως πρώτος μηχανικός εμπορικού ναυτικού και ακαδημαϊκός στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου, αναλύει τον ραγδαίο τεχνολογικό μετασχηματισμό της ναυτιλίας, εστιάζοντας στην ψηφιοποίηση του μηχανοστασίου, την τεχνητή νοημοσύνη (AI) και τις επιπτώσεις στην εκπαίδευση του ναυτικού προσωπικού.
Ο κ. Δάγκινης ξεκίνησε την επαγγελματική του πορεία ως αξιωματικός μηχανικός σε ποντοπόρα δεξαμενόπλοια, αποκτώντας πολύτιμη πρακτική εμπειρία στη λειτουργία και συντήρηση σύνθετων συστημάτων. Η μετάβασή του στις ακαδημαϊκές αίθουσες δεν ήταν μια «μετατόπιση» αλλά μια «εξέλιξη». Η κλίση του προς τη διερεύνηση, τη βελτίωση συστημάτων, και τη δημιουργία γνώσης τον οδήγησαν στην ακαδημαϊκή σταδιοδρομία, μεταφέροντας τη ναυτιλιακή εμπειρία του σε ερευνητικά πεδία όπως οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, τα υπεράκτια συστήματα, η ψηφιοποίηση και οι εφαρμογές της Τεχνητής Νοημοσύνης. Όπως εξηγεί, η εμπειρία από την αγορά ήταν ουσιαστική, βοηθώντας τον να βλέπει τα πράγματα σφαιρικά, να αναπτύσσει κριτική σκέψη και να σκέφτεται πέρα από το συνηθισμένο πλαίσιο, τόσο στην καθημερινότητα όσο και στην έρευνα.
Ένα σημαντικό κομμάτι της ακαδημαϊκής του δράσης αφορά το συγγραφικό έργο. Διαπίστωσε την ανάγκη για γεφύρωση της παραδοσιακής ναυτιλίας με τις απαιτήσεις της ψηφιακής τεχνολογίας και την αντιμετώπιση του κενού που υπήρχε στη σύγχρονη βιβλιογραφία της ναυτικής εκπαίδευσης. Η συνεργασία του με το Ίδρυμα Ευγενίδου, του οποίου οι εκδόσεις υποστηρίζουν παραδοσιακά τη ναυτιλία, στοχεύει στην ανανέωση των βιβλίων για την ενίσχυση της ναυτικής παιδείας με πιο σύγχρονα και κατανοητά μέσα. Ο κ. Δάγκινης επισημαίνει τη διαφορά μεταξύ της διδασκαλίας και της συγγραφής: στο βιβλίο πρέπει η αποτύπωση να είναι δομημένη σωστά για να γίνει κατανοητή χωρίς να χαθεί ο αναγνώστης, ενώ στη διάλεξη υπάρχει η δυνατότητα άμεσης διόρθωσης.
Στον κόσμο του σύγχρονου μηχανοστασίου, η προληπτική συντήρηση αποτελεί κεφαλαιώδη σημασία. Ενώ παλαιότερα βασιζόταν στην εμπειρία, σήμερα ενισχύεται από την ψηφιοποίηση και εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης (AI). Η AI επεξεργάζεται δεδομένα και εφαρμόζει μεθόδους που αξιολογούν την πιθανότητα βλάβης πολύ νωρίτερα από την εμφάνισή της, μειώνοντας έτσι την πιθανότητα να συμβεί το γεγονός. Ο κ. Δάγκινης υπογραμμίζει ότι η τεχνολογία λειτουργεί ως υποστηρικτικό εργαλείο λήψης αποφάσεων, με τον άνθρωπο να διατηρεί πάντα τον τελευταίο λόγο. Το σύστημα εκπαιδεύεται από τους ανθρώπους, συσσωρεύοντας υπάρχουσα εμπειρία, ενώ παράλληλα εκπαιδεύεται και μόνο του ώστε να προβλέπει το απρόσμενο και να προτείνει βελτιωμένες λύσεις. Για τον μηχανικό, η αντιμετώπιση απρόσμενων προβλημάτων απαιτεί, εκτός από τη χρήση των εργαλείων, τη γνώση, την εμπειρία, αλλά και το ένστικτο και τη φαντασία.
Σχετικά με τον φόβο ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη θα αντικαταστήσει τους ναυτικούς, ο κ. Δάγκινης είναι κατηγορηματικός ότι πρόκειται για μετασχηματισμό. Κάθε τεχνολογία που αλλάζει δημιουργεί νέες ανάγκες και απαιτεί νέους χρήστες, τις οποίες θα καλύψει ο άνθρωπος. Η εισαγωγή της AI στο πλοίο είναι μια διαδικασία που απαιτεί ωρίμανση και αφομοίωση, όχι μια απότομη μετάβαση. Ο ρόλος της ιεραρχίας παραμένει σημαντικός, καθώς οι νεότεροι παρακολουθούν τους παλαιότερους για να αποκτήσουν τη δική τους εμπειρία. Ο νέος άνθρωπος, εξοικειωμένος με τα ηλεκτρονικά συστήματα, συνδυάζει όλα τα στοιχεία —γνώση από εμπειρίες, γνώση από άλλους ανθρώπους, γνώση από εργαλεία— για να ανταποκριθεί στις νέες προκλήσεις.
Η συζήτηση στρέφεται και στην πράσινη ναυτιλία, την οποία ορίζει ως ο,τιδήποτε μειώνει το περιβαλλοντικό αποτύπωμα μιας διαδικασίας. Η εξέλιξη είναι τεράστια τα τελευταία 20 χρόνια, εστιάζοντας στη χρήση εναλλακτικών καυσίμων (με λιγότερους ρύπους), αποδοτικότερων μηχανημάτων, και την αξιοποίηση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (φωτοβολταϊκά, πανιά τύπου kites) για μερική τροφοδοσία ή κίνηση. Ενώ υπάρχει εξέλιξη, τα ποντοπόρα πλοία δεν μπορούν να κινηθούν 100% με ανανεώσιμες πηγές, καθώς αυτές δεν έχουν την υψηλή ενεργειακή πυκνότητα των συμβατικών καυσίμων, αν και αυτό είναι εφικτό σε μικρότερα πλοία.
Στην εκπαίδευση, η χρήση εξομοιωτών (simulators) και εικονικής πραγματικότητας (VR) είναι πλέον ζωτικής σημασίας. Αυτά τα ψηφιακά εργαλεία βοηθούν τους ναυτικούς να αναπτύξουν δεξιότητες πιο γρήγορα από ό,τι παλαιότερα και να γνωρίσουν το σύστημα διαδραστικά. Ο κ. Δάγκινης τονίζει τη διαφορά μεταξύ εξομοιωτή και πραγματικότητας: στον εξομοιωτή μπορείς να κάνεις λάθος και να «ξαναξεκινήσεις», ενώ στο πλοίο η λάθος ενέργεια έχει σοβαρές συνέπειες. Γι' αυτό ο ναυτικός πρέπει να λειτουργεί το ηλεκτρονικό σύστημα με σεβασμό. Η τρέχουσα έρευνα, συμπεριλαμβανομένων ευρωπαϊκών προγραμμάτων, επικεντρώνεται στην ψηφιοποίηση της εκπαίδευσης για να γίνει πιο προσβάσιμη και κατανοητή, διασώζοντας παράλληλα τεχνικές που κινδυνεύουν να εξαλειφθούν. Αυτή η διατήρηση της «βάσης» της γνώσης είναι απαραίτητη για να χτιστεί πάνω της η νέα γνώση.
Τέλος, ο κ. Δάγκινης αναφέρεται στην ομοιότητα του μηχανοστασίου με την αίθουσα χειρουργείου, μια σύνδεση που προέκυψε από μια επιστημονική συνεργασία με το Κέντρο Μεταμοσχεύσεων στη Θεσσαλονίκη. Και οι δύο τομείς διαχειρίζονται καινοτόμες τεχνολογίες και χαρακτηρίζονται από αυξημένη ευθύνη, πίεση χρόνου και επικινδυνότητα, αν και με διαφορετικό τρόπο. Η εκπαίδευση, ενισχυμένη με AI και αληθοφανείς προσομοιώσεις, είναι η απάντηση για να είναι ο αυριανός επαγγελματίας έτοιμος να αντιμετωπίσει αυτές τις πιέσεις. Το τελικό του μήνυμα είναι ότι η εκπαίδευση και η μάθηση είναι προσωπική ευθύνη, ότι πρέπει να εξελισσόμαστε συνεχώς και ότι δεν πρέπει να φοβόμαστε την τεχνολογία -μάλλον, η τεχνολογία πρέπει να μας φοβάται, καθώς ο άνθρωπος έχει την ικανότητα και να δημιουργεί και να προκαλεί ζημιά.
