Το 18ο επεισόδιο του podcast «Τεχνο-λογικά» φιλοξενεί τον Κοσμά Έλληνα, Επίκουρο Καθηγητή στο τμήμα Επιστήμης, Τροφίμων και Διατροφής του Πανεπιστημίου Αιγαίου, για μια αποκαλυπτική περιήγηση στον αόρατο κόσμο της νανοτεχνολογίας. Ο κ. Έλληνας, διακεκριμένος ερευνητής με σημαντική πορεία στον τομέα των προηγμένων υλικών, ξεκαθαρίζει εξ αρχής ότι η νανοτεχνολογία δεν αποτελεί μια απόμακρη έννοια, αλλά μια διεπιστημονική πραγματικότητα που διαπερνά την καθημερινότητά μας, παρόλο που εκτείνεται σε διαστάσεις αόρατες στο γυμνό μάτι.
Η συζήτηση ξεκινά από τις βασικές αρχές της επιστήμης, με τον κ. Έλληνα να εξηγεί πως η νανοτεχνολογία λειτουργεί σε κλίμακες δισεκατομμυριοστών του μέτρου. Μια από τις πιο ενδιαφέρουσες πτυχές που αναλύονται είναι ο βιομιμητισμός. Ο καλεσμένος περιγράφει πώς οι επιστήμονες παρατηρούν τη φύση —από το δέρμα του καρχαρία που μειώνει την τριβή μέχρι τις ικανότητες συλλογής νερού από την ατμόσφαιρα που διαθέτει το σκαθάρι της ερήμου— για να εφαρμόσουν αυτές τις λύσεις στην κατασκευή τεχνητών επιφανειών. Αυτές οι νανοδομές προσφέρουν ιδιότητες όπως υδροφοβία, αυτοκαθαρισμό και προστασία από τον πάγο, βρίσκοντας εφαρμογές σε καθημερινά προϊόντα, όπως είναι τα ξυραφάκια, όπου η νανοτεχνολογία διασφαλίζει την αιχμηρότητα και την ομαλή κίνηση χωρίς ερεθισμούς.
Στη συνέχεια, η συζήτηση μεταφέρεται στην τεχνολογία «Lab-on-a-chip» (εργαστήρια σε ψηφίδα). Ο κ. Έλληνας αναλύει πώς μια διαδικασία που παλαιότερα απαιτούσε ογκώδη εργαστηριακά μηχανήματα, σήμερα μπορεί να συρρικνωθεί σε μια φορητή συσκευή. Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα αναφέρει τα self-test της πανδημίας, τα οποία βασίζονται σε νανοσωματίδια χρυσού, και επεκτείνει τη συζήτηση σε εφαρμογές ελέγχου ποιότητας νερού ή μικροβιολογικού φορτίου τροφίμων, τονίζοντας ότι η τεχνολογία αυτή καθιστά τον έλεγχο ταχύτατο και προσβάσιμο στο πεδίο, μακριά από τα κλασικά εργαστήρια.
Το δεύτερο μέρος του επεισοδίου εστιάζει στην πρόκληση της επιχειρηματικότητας στην επιστήμη. Ο κ. Έλληνας, μέσα από την εμπειρία του ως συνιδρυτής της startup «Νανοπλάσμας», αναλύει την περίπλοκη διαδρομή από το εργαστήριο στην αγορά, χρησιμοποιώντας το μοντέλο ωριμότητας τεχνολογίας (TRL). Τονίζει ότι για την επιτυχία μιας καινοτόμου ιδέας δεν αρκεί η επιστημονική αρτιότητα· απαιτούνται συνέργειες μεταξύ ερευνητών, οικονομολόγων και ειδικών στο marketing. Ο ακαδημαϊκός καλείται συχνά να διαλέξει ανάμεσα στην έρευνα και την επιχειρηματικότητα, ενώ υπογραμμίζει ότι η δημιουργία μιας ισχυρής, συνεργατικής ομάδας είναι το κλειδί για την επιτυχία, πολύ περισσότερο από την ατομική προσπάθεια.
Κλείνοντας, ο κ. Έλληνας τοποθετείται για την επίδραση της Τεχνητής Νοημοσύνης. Αν και αναγνωρίζει τη χρησιμότητά της ως εργαλείο, εκφράζει τον προβληματισμό του για την πιθανή διάβρωση της κριτικής σκέψης, ιδιαίτερα στους νέους επιστήμονες. Υπογραμμίζει ότι η επιστημονική πρόοδος συχνά τρέφεται από «χρήσιμα λάθη» και απρόβλεπτα αποτελέσματα —διαδικασίες που ενδέχεται να χαθούν αν όλα είναι προσχεδιασμένα από αλγορίθμους. Το μήνυμά του προς τους νέους επιστήμονες είναι σαφές: το πάθος για εξερεύνηση του αγνώστου παραμένει το πολυτιμότερο εφόδιο, ανεξάρτητα από τα εργαλεία της κάθε εποχής.
